Rzeczpospolita - 5 maja 2010

Tworz─ů wielk─ů, naukow─ů e-bibliotek─Ö

Wi─Öcej powszechnych i ta┼äszych publikacji naukowych ma by─ç dost─Öpnych dzi─Öki platformie informatycznej tworzonej przez Wy┼╝sz─ů Szko┼é─Ö Ekonomiczn─ů w Bia┼éymstoku.

– Dzi─Öki niej nie tylko ┼éatwiej b─Ödzie wyda─ç prac─Ö naukow─ů, ale te┼╝ ┼éatwiej dotr─ů do niej studenci i naukowcy – mówi─ů przedstawiciele uczelni. Podkre┼Ťlaj─ů, ┼╝e publikacje b─Öd─ů zabezpieczone przed nielegalnym kopiowaniem.

Ogólnopolski elektroniczny system komercjalizacji recenzowanych prac naukowych od miesi─Öcy wdra┼╝a Wy┼╝sza Szko┼éa Ekonomiczna w Bia┼éymstoku. Dlaczego to robi? – Polskie publikacje naukowe wydawane przez szko┼éy wy┼╝sze drukowane s─ů w bardzo ma┼éych nak┼éadach, si─Ögaj─ůcych 300 sztuk, a wi─Öc wiedza powstaj─ůca na polskich uczelniach napotyka przeszkod─Ö na drodze od naukowca do potencjalnego odbiorcy. Wydawanie publikacji w formie elektronicznej likwiduje ten problem, poniewa┼╝ nak┼éad jest tu nieograniczony – t┼éumaczy ┼üukasz Ho┼éubowicz, asystent koordynatora implementacji i rozwoju bazy danych publikacji elektronicznych. Dodaje, ┼╝e w Polsce wydawanych jest ok. 240 publikacji naukowych na 1000 mieszka┼äców rocznie, natomiast w krajach tzw. starej pi─Ötnastki wska┼║nik ten wynosi ok. 750. – Nasz projekt ma na celu motywowanie uczelni do wydawania wi─Ökszej liczby recenzowanych prac naukowych. Zapewnia bod┼║ce finansowe do wydawania wi─Ökszej liczby publikacji przez polskie szko┼éy wy┼╝sze. Jako┼Ť─ç nauki wykuwana jest w interakcji wielu prac naukowych, wzajemnych cytowa┼ä i krytyk, a proces taki nie jest mo┼╝liwy bez odpowiedniej ilo┼Ťci i powszechnej dost─Öpno┼Ťci takich publikacji – wyja┼Ťnia ┼üukasz Ho┼éubowicz.

Jako trzeci powód uruchomienia systemu wymienia ochron─Ö praw w┼éasno┼Ťci. – Publikowanie na szerok─ů skal─Ö w Internecie wi─ů┼╝e si─Ö z ryzykiem nielegalnego wydruku i kopiowania tre┼Ťci. Projekt zapewnia u┼╝ycie najnowszych i najlepszych technik informatycznych na ┼Ťwiecie zapewniaj─ůcych ochron─Ö publikacji przed nielegalnym kopiowaniem i wydrukiem tekstu – t┼éumaczy ┼üukasz Ho┼éubowicz. Wskazuje te┼╝, ┼╝e projekt zapewni wygod─Ö u┼╝ytkowników, bo prace zgrupowane w du┼╝ej bazie zapewni─ů bardzo ┼éatwy dost─Öp do szerokiego spektrum tematów z ró┼╝nych dziedzin, co u┼éatwi pisanie prac na tematy, które wymagaj─ů u┼╝ycia literatury z ró┼╝nych dziedzin nauki. Poza tym na komfort korzystania z gromadzonych w bazie zbiorów wp┼éywa─ç b─Ödzie u┼╝ycie programu umo┼╝liwiaj─ůcego intuicyjny odczyt, wyszukiwanie fraz, tworzenie notatek na dowolnych stronach i grupowanie nabytych publikacji w dowolne grupy tematyczne. ┼üukasz Ho┼éubowicz zwraca te┼╝ uwag─Ö, ┼╝e wydanie publikacji w formie elektronicznej jest du┼╝o ta┼äsze ni┼╝ w formie papierowej, co wi─ů┼╝e si─Ö ze znaczn─ů redukcj─ů kosztów dla finalnego odbiorcy, zw┼éaszcza dla bibliotek uczelnianych.

Na pocz─ůtek polskie, pó┼║niej i zagraniczne

Czemu b─Ödzie s┼éu┼╝y─ç tworzona baza? – Szybkiemu i wygodnemu dost─Öpowi do zasobów polskiej nauki na szerok─ů skal─Ö. Publikacje te przeznaczone b─Öd─ů dla czytelników bibliotek szkó┼é wy┼╝szych na terenie ca┼éej Polski, jak równie┼╝ dla wszystkich pozosta┼éych u┼╝ytkowników Internetu na ca┼éym ┼Ťwiecie, którzy zainteresowani b─Öd─ů dost─Öpem do recenzowanych prac naukowych wydawanych przez polskie uczelnie – wylicza Dawid Surowiec, specjalista ds. kontaktu z wydawnictwami i dygitalizacji publikacji. Zauwa┼╝a, ┼╝e najwi─Öksze trudno┼Ťci polskie uczelnie maj─ů z jednej strony z wydawaniem publikacji w nak┼éadzie, który wystarcza┼éby na szerokie zaopatrzenie bibliotek i ksi─Ögarni w prace, a z drugiej strony z pozyskaniem publikacji od innych uczelni – równie┼╝ ze wzgl─Ödu na skromny nak┼éad. – Ta trudno┼Ť─ç polega na tym, ┼╝e polskie uczelnie dysponuj─ů skromniejszymi ┼Ťrodkami ni┼╝ ich zachodnioeuropejskie czy pó┼énocnoameryka┼äskie odpowiedniki – dodaje Surowiec.

W zwi─ůzku z tym sk┼éad, recenzja i obs┼éuga administracyjna procesu wydawniczego stanowi─ů dla polskich szkó┼é wy┼╝szych relatywnie wi─Öksze obci─ů┼╝enie. Dlatego w┼éa┼Ťnie darmowy dost─Öp do prac naukowych w Polsce jest trudniejszy ni┼╝ na Zachodzie – wyja┼Ťnia Dawid Surowiec.

Podkre┼Ťla, ┼╝e uczelnie musz─ů mie─ç z czego pokry─ç wydatki, jakie generuj─ů publikacje, wi─Öc niech─Ötnie godz─ů si─Ö na ich udost─Öpnianie za darmo. W┼éa┼Ťnie dlatego projekt zak┼éada wynagrodzenia dla wydawnictw uczelnianych, za przekazanie ich do bazy e-PNP. Co wi─Öcej publikacje te b─Öd─ů mog┼éy by─ç rozpowszechniane w dowolny, odpowiadaj─ůcy wydawnictwom sposób, w┼é─ůcznie z udost─Öpnianiem ich za darmo w Internecie.

Baza zacznie dzia┼éa─ç w Polsce 1 stycznia 2011 roku. – Z czasem jest mo┼╝liwe rozszerzenie o zasoby uczelni zagranicznych. Unia Europejska, w ramach Competitiveness and Innovation Framework Programme (CIP), pilotuje Information and Communication Technologies Policy Support Programme (ICT-PSP), którego jednym z dzia┼éa┼ä jest tworzenie elektronicznych bibliotek, w tym agregowanie baz publikacji elektronicznych na skal─Ö mi─Ödzynarodow─ů. Nie mo┼╝na wi─Öc wykluczy─ç, ┼╝e w przysz┼éo┼Ťci baza e-PNP po┼é─ůczona zostanie z podobn─ů baz─ů z innych krajów UE – mówi ┼üukasz Ho┼éubowicz.

Lepsza ochrona w sieci

Jakie korzy┼Ťci b─Ödzie mia┼éa bia┼éostocka uczelnia po uruchomieniu takiej bazy? – B─Ödziemy jedn─ů ze stu uczelni, których biblioteka otrzyma prawo dost─Öpu do publikacji zgromadzonych w bazie e-PNP. Dla naszej szko┼éy jest to przede wszystkim wyzwanie organizacyjne, jednak satysfakcja z wniesienia wk┼éadu w rozwój polskiej nauki jest nieocenion─ů nagrod─ů za ten wysi┼éek – t┼éumaczy Erwin Chodecki, specjalista ds. kontaktu z wydawnictwami i dygitalizacji publikacji. Zauwa┼╝a on, ┼╝e zyskaj─ů te┼╝ na tym inne szko┼éy wy┼╝sze. – Oprócz tego, ┼╝e wydawnictwa stu szkó┼é wy┼╝szych znale┼║─ç b─Öd─ů mog┼éy wygodny kana┼é dystrybucji wydawanych przez nie publikacji, za które natychmiast b─Öd─ů mog┼éy otrzyma─ç wynagrodzenie, projekt zapewni ich bibliotekom bezp┼éatny dost─Öp do zgromadzonych w bazie e-PNP publikacji na sze┼Ťciu stanowiskach dost─Öpowych, którymi mog─ů by─ç zarówno komputery osobiste, jak równie┼╝ czytniki ebooków – podkre┼Ťla Erwin Chodecki. Przedstawiciele uczelni zwracaj─ů uwag─Ö na jeszcze jeden aspekt korzy┼Ťci p┼éyn─ůcych z powstania takiej bazy. A mianowicie lepsz─ů ochron─Ö praw autorskich w Internecie. – Na chwil─Ö obecn─ů publikacje elektroniczne rozpowszechniane w Internecie w przewa┼╝aj─ůcej wi─Ökszo┼Ťci mog─ů by─ç bez ogranicze┼ä drukowane i kopiowane, co w sposób oczywisty prowadzi─ç mo┼╝e do narusze┼ä praw w┼éasno┼Ťci. Zastosowana w ramach projektu technologia chroni tre┼Ť─ç publikacji przed nielegalnym wydrukiem i kopiowaniem – stwierdza Dawid Surowiec. Dodaje, ┼╝e u┼╝yte oprogramowanie, w odró┼╝nieniu od niektórych systemów, których próby wprowadzenia podejmowane s─ů w Polsce, zapewni dodatkowo mo┼╝liwo┼Ť─ç odczytu tre┼Ťci offline, czyli po od┼é─ůczeniu od Internetu. Brak takiej funkcji powoduje utrudnienia w odczycie ebooków na urz─ůdzeniach innych ni┼╝ komputery osobiste.

┼╣ród┼éo: www.rp.pl

Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Białymstoku, ul. Choroszczańska 31, 15-732 Białystok
tel: 85 652 50 94, tel. kom. 606 620 555, fax. 85 652 50 62, e-mail: ebook@wse.edu.pl